oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Selepas perceraian, salah satu pertikaian paling besar ialah pembahagian harta yang diperoleh sepanjang perkahwinan. Bagi orang Islam, ia diuruskan sebagai harta sepencarian di Mahkamah Syariah; bagi bukan Islam, sebagai aset perkahwinan (matrimonial assets) di bawah Seksyen 76 Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976. Artikel ini menerangkan prinsip pembahagian bagi kedua-dua sistem.
Apa itu aset perkahwinan bagi bukan Islam?
Aset perkahwinan ialah harta yang diperoleh sepanjang perkahwinan melalui usaha pihak-pihak, dan termasuk harta yang dimiliki sebelum kahwin tetapi dipertingkatkan nilainya secara ketara semasa perkahwinan. Apabila dekri cerai diberi, Mahkamah Sivil boleh memerintahkan pembahagian aset itu atau penjualannya dan pembahagian hasil jualan, di bawah Seksyen 76.
Adakah pembahagian semestinya 50:50?
Tidak semestinya, tetapi undang-undang kini condong ke arah itu. Pindaan melalui Akta A1546 (berkuat kuasa 15 Disember 2018) memansuhkan pembezaan lama antara harta usaha bersama dan usaha sendiri; kini mahkamah boleh membahagikan semua aset yang diperoleh semasa perkahwinan tanpa mengira usaha siapa, dan diarahkan supaya condong kepada pembahagian sama rata (incline towards equality). Ini satu kecenderungan kepada sama rata, bukan formula 50:50 yang mutlak, mahkamah masih ada budi bicara.
Apa faktor yang dipertimbangkan mahkamah?
Mahkamah menimbang antaranya: sumbangan dalam bentuk wang, harta atau kerja oleh setiap pihak; sumbangan bukan kewangan seperti menjaga rumah tangga dan keluarga (kini diiktiraf secara nyata selepas pindaan 2018); hutang yang ditanggung untuk manfaat bersama; keperluan anak-anak di bawah umur; dan tempoh perkahwinan. Maka seorang isteri yang menjadi suri rumah sepenuh masa tidak lagi dianggap tidak menyumbang, kerja menguruskan keluarga turut dikira sebagai sumbangan.
Bagaimana harta sepencarian dibahagikan bagi orang Islam?
Konsep harta sepencarian berakar daripada adat Melayu dan diiktiraf dalam undang-undang Islam. Berbeza dengan Seksyen 76 sivil yang dipinda, peruntukan harta sepencarian (contohnya Seksyen 122 Akta Undang-Undang Keluarga Islam Wilayah Persekutuan dan peruntukan setara negeri) masih mengekalkan pembezaan antara usaha bersama dan usaha sendiri. Bagi harta usaha bersama, mahkamah condong kepada pembahagian sama rata; bagi harta usaha sendiri satu pihak, pihak yang berusaha lazimnya mendapat bahagian lebih besar, tetapi sumbangan tidak langsung pasangan (menjaga rumah tangga) tetap diiktiraf.
Berapa bahagian sumbangan tidak langsung dalam harta sepencarian?
Dalam amalan Mahkamah Syariah, pasangan yang menyumbang secara langsung (contohnya turut membiayai pembelian) cenderung mendapat bahagian menghampiri separuh, manakala sumbangan tidak langsung seperti menjaga rumah tangga lazimnya diberi sekitar satu pertiga. Walau bagaimanapun, jumlah sebenar bergantung kepada bukti (bayyinah) yang dikemukakan dan budi bicara mahkamah berdasarkan fakta setiap kes. Maka, simpan rekod sumbangan anda untuk menyokong tuntutan.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman untuk kes tertentu. Pembahagian sebenar bergantung kepada agama, negeri, sumbangan, dan fakta perkahwinan.
