oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Perceraian di Malaysia mengikut dua sistem undang-undang yang berasingan: orang bukan Islam bercerai di Mahkamah Sivil di bawah Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976 (Law Reform (Marriage and Divorce) Act 1976), manakala orang Islam bercerai di Mahkamah Syariah di bawah Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam negeri masing-masing. Artikel ini menerangkan kedua-dua prosedur supaya anda tahu saluran yang betul.
Bagaimana proses cerai bagi bukan Islam (Mahkamah Sivil)?
Bagi pasangan bukan Islam, ada dua jenis petisyen. Petisyen bersama (joint petition) di bawah Seksyen 52 digunakan apabila kedua-dua pihak bersetuju untuk bercerai; mahkamah akan memberi dekri jika berpuas hati persetujuan dibuat secara bebas dan peruntukan yang wajar dibuat untuk isteri dan anak-anak. Petisyen tunggal (single petition) di bawah Seksyen 53 pula difailkan oleh satu pihak, dengan satu-satunya alasan iaitu perkahwinan telah pecah belah tanpa boleh dipulihkan (irretrievably broken down). Untuk membuktikannya, Seksyen 54 menetapkan empat fakta yang boleh disandarkan: zina, kelakuan yang tidak munasabah, pengabaian (desertion) selama dua tahun, atau hidup berasingan selama dua tahun.
Adakah had masa dua tahun bagi bukan Islam?
Ya. Di bawah Seksyen 50, tiada petisyen cerai boleh difailkan sebelum genap dua tahun dari tarikh perkahwinan, kecuali dengan kebenaran khas Hakim atas alasan kesusahan luar biasa (exceptional hardship). Selain itu, sebelum memfailkan petisyen tunggal, pihak yang ingin bercerai lazimnya perlu merujuk pertikaian kepada Badan Pendamai / Tribunal Perkahwinan JPN di bawah Seksyen 106, yang perlu mengeluarkan sijil bahawa perdamaian gagal. Petisyen bersama (s.52) dan beberapa keadaan lain (seperti pasangan masuk Islam, pengabaian, atau pasangan di luar negara) dikecualikan daripada syarat ini.
Apa jadi jika satu pihak masuk Islam?
Apabila salah seorang pasangan dalam perkahwinan sivil memeluk Islam, perkahwinan itu tidak terbubar secara automatik. Di bawah Seksyen 51 (sebagaimana dipinda oleh Akta A1546, berkuat kuasa 15 Disember 2018), mana-mana pihak kini boleh memfailkan petisyen untuk membubarkan perkahwinan. Isu hak penjagaan anak dalam keadaan ini terletak di bawah bidang kuasa Mahkamah Sivil, sebagaimana ditegaskan oleh Mahkamah Persekutuan dalam Indira Gandhi a/p Mutho lwn Pengarah Jabatan Agama Islam Perak [2018] 1 MLJ 545.
Bagaimana proses cerai bagi orang Islam (Mahkamah Syariah)?
Bagi orang Islam, terdapat beberapa cara penceraian di Mahkamah Syariah mengikut Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam negeri (peruntukan setara dengan Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah Persekutuan) 1984):
Talak, suami memohon untuk melafazkan talak; mahkamah akan menyiasat dan, jika gagal didamaikan, melantik Jawatankuasa Pendamai atau merujuk kepada hakam (timbang tara) sebelum talak dilafazkan di hadapan mahkamah dan didaftarkan. Fasakh, pembubaran melalui perintah mahkamah atas alasan tertentu (contohnya suami hilang, gagal beri nafkah tiga bulan, dipenjara, gagal menunaikan tanggungjawab, atau penganiayaan). Taklik, isteri memohon mengesahkan penceraian apabila suami melanggar lafaz taklik (contohnya gagal memberi nafkah atau meninggalkan isteri). Khuluk (cerai tebus talak), isteri menebus dirinya dengan bayaran tertentu yang dipersetujui atau ditetapkan mahkamah mengikut Hukum Syarak.
Lafaz talak di luar mahkamah, sah atau tidak?
Talak yang dilafazkan di luar mahkamah tanpa kebenaran adalah satu kesalahan, tetapi lafaz itu masih perlu dibawa ke Mahkamah Syariah untuk disahkan. Mahkamah akan menyiasat sama ada lafaz itu sah di sisi Hukum Syarak sebelum mengesahkan dan mendaftarkannya. Maka, jangan anggap penceraian selesai semata-mata kerana lafaz telah dibuat, pendaftaran rasmi tetap diperlukan untuk anda mendapat sijil cerai.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman untuk kes tertentu. Prosedur, alasan, dan dokumen bergantung kepada agama anda, negeri, dan fakta kes.
