oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Tidak semua pusaka perlu dibawa ke Mahkamah Tinggi. Bagi pusaka yang memenuhi syarat, waris boleh memohon pembahagian melalui saluran yang lebih murah dan ringkas, iaitu pusaka kecil (small estate) di Pejabat Pembahagian Pusaka. Artikel ini menerangkan maksud pusaka kecil, perubahan undang-undang terkini, prosedur Borang A, dokumen yang diperlukan, dan cara agihan.
Apakah pusaka kecil?
Pusaka kecil ialah harta pusaka seseorang yang mati tanpa wasiat (intestate) dan bernilai dalam had yang ditetapkan. Ia dikawal oleh Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Small Estates (Distribution) Act 1955). Kelebihannya, ia diuruskan oleh Pejabat Pembahagian Pusaka secara pentadbiran, tanpa perlu memfailkan saman di Mahkamah Tinggi, menjadikannya lebih cepat dan jimat untuk waris.
Apakah perubahan undang-undang terkini?
Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) (Pindaan) 2022 membawa perubahan besar yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024. Pertama, had nilai pusaka kecil dinaikkan kepada RM5 juta (daripada had lebih rendah sebelum ini). Kedua, syarat bahawa pusaka mesti mengandungi harta tak alih (immovable property) dimansuhkan; kini takrifan harta merangkumi harta alih, harta tak alih, atau kedua-duanya. Ketiga, jawatan baharu diperkenalkan, iaitu Presiden Pembahagian Pusaka, Timbalan Presiden, dan Pegawai Pembahagian Pusaka (Estate Distribution Officer), yang mengambil alih kuasa mendengar petisyen dan membuat perintah pembahagian. Walau bagaimanapun, syarat bahawa si mati perlu meninggal tanpa wasiat kekal sebagai asas penting akta ini.
Di mana hendak memohon?
Permohonan dibuat di Unit Pembahagian Pusaka, Jabatan Ketua Pengarah Tanah dan Galian (JKPTG), atau Pejabat Tanah di mana harta si mati terletak. Jika harta terletak di beberapa negeri, waris boleh memilih satu pejabat, dan petisyen yang pertama difailkan akan mempunyai bidang kuasa eksklusif untuk menyelesaikan keseluruhan pusaka di semua negeri lain. Selepas pindaan 2022, petisyen kini boleh difailkan di mana-mana negeri di mana apa-apa harta si mati terletak, bukan hanya harta tak alih.
Apakah prosedur dan Borang A?
Permohonan dimulakan dengan Borang A (Form A) yang dijana melalui sistem Portal MyLand. Borang A mengandungi butiran si mati, senarai aset, hutang, dan waris. Selepas dijana, anda perlu menandatangani dan mengikrarkannya di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, kemudian memuat naik semula di Portal MyLand. Selepas pemfailan, waris akan menerima Notis Perbicaraan (Borang D) yang menyatakan tarikh, masa, dan tempat perbicaraan. Pemohon dan waris perlu hadir di perbicaraan yang dikendalikan oleh Pegawai Pembahagian Pusaka. Setelah berpuas hati dengan butiran, identiti waris, dan bahagian masing-masing, pegawai akan mengeluarkan perintah pembahagian (Borang E/F).
Apakah dokumen yang diperlukan?
Antara dokumen yang lazimnya diperlukan: sijil kematian si mati; sijil nikah atau sijil perkahwinan; sijil lahir waris untuk menunjukkan hubungan; kad pengenalan pemohon dan semua waris; dokumen hakmilik seperti geran tanah, hakmilik strata, atau geran kenderaan; dan penyata bank, sijil saham, atau dokumen aset lain berserta anggaran nilai. Senarai aset dan waris yang lengkap dan tepat akan melancarkan perbicaraan.
Bagaimana pusaka diagihkan?
Cara agihan bergantung kepada agama si mati. Bagi orang Islam, pusaka diagihkan mengikut faraid, hukum pewarisan Islam. Bagi bukan Islam, pusaka diagihkan mengikut Akta Pembahagian 1958 (Distribution Act 1958). Bagi waris yang masih bawah umur, bahagiannya dalam harta tak alih akan didaftarkan atas nama pemegang amanah yang sesuai dan dilindungi dengan kaveat.
Bila perlu guna mahkamah atau Amanah Raya pula?
Pusaka kecil bukan untuk semua keadaan. Jika si mati meninggalkan wasiat, pusaka perlu melalui permohonan Geran Probet di Mahkamah Tinggi. Jika nilai pusaka melebihi RM5 juta, ia perlu melalui Surat Kuasa Mentadbir di Mahkamah Tinggi. Jika pusaka terdiri daripada harta alih sahaja yang tidak melebihi RM600,000 (seperti wang bank dan kenderaan tanpa tanah), waris boleh memohon pembahagian ringkas melalui Amanah Raya Berhad (Pemegang Amanah Awam). Peguam boleh menasihati saluran yang paling sesuai mengikut jenis dan nilai aset.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman untuk kes tertentu. Had nilai, dokumen, dan agihan bergantung kepada agama si mati dan fakta pusaka.
