oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Apabila seseorang meninggal dunia, hartanya tidak boleh terus diuruskan oleh waris secara sendiri. Untuk pusaka tertentu, waris perlu memohon kuasa rasmi daripada Mahkamah Tinggi sebelum boleh mengeluarkan wang bank, memindah milik tanah, atau menyelesaikan hutang si mati. Artikel ini menerangkan bila pentadbiran pusaka perlu melalui mahkamah, dokumen kertas kausa yang difailkan, syarat penjamin, dan cara pusaka diagihkan.
Bila pentadbiran pusaka perlu melalui mahkamah?
Pentadbiran melalui Mahkamah Tinggi diperlukan dalam dua keadaan utama. Pertama, apabila si mati meninggalkan wasiat (will), wasiat itu perlu disahkan melalui permohonan Geran Probet (Grant of Probate) di Mahkamah Tinggi tanpa mengira nilai. Kedua, apabila si mati tidak meninggalkan wasiat (intestate) dan pusaka itu tidak layak diuruskan sebagai pusaka kecil (contohnya nilai melebihi RM5 juta), waris perlu memohon Surat Kuasa Mentadbir (Letters of Administration) di Mahkamah Tinggi. Permohonan ini dikawal oleh Akta Probet dan Pentadbiran 1959 dan Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012.
Apa beza Geran Probet dan Surat Kuasa Mentadbir?
Geran Probet dikeluarkan apabila ada wasiat yang sah, dan kuasa diberi kepada wasi (executor) yang dilantik dalam wasiat itu untuk mentadbir pusaka mengikut kehendak si mati. Surat Kuasa Mentadbir pula dikeluarkan apabila tiada wasiat, wasiat tidak sah, atau tiada wasi dilantik; mahkamah akan melantik seorang pentadbir (administrator), biasanya waris terdekat, untuk mentadbir pusaka mengikut undang-undang pembahagian. Wasi mendapat kuasa daripada wasiat, manakala pentadbir hanya mendapat kuasa selepas geran dikeluarkan oleh mahkamah.
Apakah dokumen kertas kausa yang difailkan di mahkamah?
Bagi permohonan Surat Kuasa Mentadbir, peguam akan menyediakan satu set kertas kausa (cause papers) untuk difailkan di Mahkamah Tinggi di bawah Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012, biasanya termasuk: Saman Pemula Ex-Parte (Ex Parte Originating Summons) memohon pelantikan pentadbir; Afidavit Sokongan (Affidavit in Support); Notis Pelantikan Peguam; Senarai Aset dan Senarai Liabiliti si mati; Surat Penolakan (Renunciation) oleh waris lain yang tidak mahu menjadi pentadbir; dan Sumpah Pentadbiran (Administration Oath). Bagi permohonan probet, dokumen utama tambahan ialah wasiat asal si mati.
Apakah dokumen sokongan yang diperlukan?
Selain kertas kausa, anda perlu mengumpul: sijil kematian si mati; kad pengenalan pentadbir dan waris; dokumen yang menunjukkan hubungan dengan si mati seperti sijil lahir atau sijil nikah; senarai waris berserta kad pengenalan mereka; dan senarai aset (termasuk hartanah, akaun bank, saham, kenderaan) dengan anggaran nilai, serta senarai hutang. Adalah lebih baik jika semua waris utama memberi persetujuan (consent) terhadap pelantikan pentadbir untuk melancarkan permohonan.
Apakah syarat penjamin (penjaminan)?
Bagi Surat Kuasa Mentadbir, pentadbir lazimnya dikehendaki memberi jaminan (security) melalui bon (administration bond) bagi memastikan pusaka ditadbir dengan betul. Tiada jaminan diperlukan jika nilai kasar pusaka tidak melebihi RM50,000. Jika diperlukan, bon biasanya ditandatangani oleh pentadbir bersama dua orang penjamin (sureties) bagi amaun bersamaan nilai pusaka. Penjamin mesti berumur sekurang-kurangnya 18 tahun, bermastautin di Malaysia, dan memiliki aset di Malaysia sekurang-kurangnya bersamaan nilai pusaka. Mahkamah mempunyai budi bicara untuk menambah, mengurang, atau mengetepikan (dispense with) penjamin atas sebab yang mencukupi.
Bagaimana pusaka diagihkan selepas geran diperoleh?
Bagi bukan Islam yang mati tanpa wasiat, pembahagian mengikut Akta Pembahagian 1958 (Distribution Act 1958). Sebagai contoh umum: jika ada pasangan dan anak, pasangan mendapat satu pertiga dan anak-anak berkongsi dua pertiga; jika ada pasangan tanpa anak, pasangan mendapat keseluruhan; jika tiada pasangan dan anak, ibu bapa mewarisi. Bagi orang Islam, pembahagian mengikut faraid, dan biasanya memerlukan Sijil Faraid daripada Mahkamah Syariah untuk menentukan bahagian setiap waris. Jika ada wasiat yang sah, agihan mengikut wasiat (tertakluk kepada had wasiat bagi orang Islam).
Berapa lama dan apa risiko jika tidak diuruskan?
Proses ini biasanya mengambil masa beberapa bulan, bergantung kepada kerumitan pusaka dan beban kes mahkamah. Penting untuk diingat bahawa waris tidak mempunyai hak ke atas harta pusaka sehingga pentadbiran selesai dan agihan dibuat. Prinsip ini ditegaskan oleh Mahkamah Persekutuan dalam Chor Phaik Har lwn Farlim Properties Sdn Bhd [1997] 3 MLJ 188 (penghakiman Hakim Mahkamah Persekutuan Mohd Dzaiddin). Mahkamah memutuskan bahawa seorang waris tidak mempunyai hak atau kepentingan ke atas harta pusaka sehingga pentadbiran selesai, iaitu apabila pusaka telah diagihkan mengikut undang-undang dan bahagian itu terletak hak (vested) kepada waris. Kesannya, waris tidak boleh menjual, memindah milik, atau berurus niaga ke atas harta pusaka sebelum pentadbiran sempurna; pada ketika itu, waris hanya mempunyai hak untuk menuntut supaya pusaka ditadbir dengan betul, bukan pemilikan ke atas mana-mana aset tertentu. Selain itu, sesiapa yang mencampuri (intermeddle) harta pusaka tanpa geran boleh dianggap sebagai pentadbir atas kesalahannya sendiri (executor de son tort) dan dipertanggungjawabkan secara peribadi di bawah Akta Probet dan Pentadbiran 1959. Maka, dapatkan geran yang sah terlebih dahulu sebelum menguruskan apa-apa aset.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman untuk kes tertentu. Keperluan dokumen dan agihan bergantung kepada agama si mati, jenis aset, dan fakta pusaka.
