oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Selepas seseorang meninggal dunia, waris sering keliru bagaimana hendak menuntut pelbagai aset seperti simpanan KWSP, Tabung Haji, ASB, wang dalam akaun bank, dan faedah SOCSO. Setiap aset ada cara tuntutan dan syarat tersendiri, dan satu salah faham besar ialah menyangka penama (nominee) bermaksud pemilik mutlak. Artikel ini menerangkan cara menuntut setiap aset dan kedudukan penama dari segi undang-undang.
Adakah penama bermaksud pemilik mutlak?
Tidak semestinya. Bagi orang Islam, penama bukan penerima mutlak, tetapi bertindak sebagai wasi (pelaksana atau pentadbir) yang menerima wang itu untuk diagihkan kepada waris mengikut faraid. Kedudukan ini ditegaskan oleh Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Ke-49 (19 September 2000), yang memutuskan bahawa wang KWSP adalah harta pusaka yang mesti dibahagikan mengikut faraid, dan penama hanyalah pemegang amanah. Keputusan pada 18 Januari 2001 turut menetapkan penama bagi mana-mana skim simpanan, insurans, tabung, atau institusi kewangan adalah wasi. Di peringkat negeri, fatwa seumpamanya turut diwartakan, contohnya di Selangor pada 9 Mei 2002. Maka penama tidak boleh mengambil wang itu untuk kegunaan peribadi sahaja. Bagi bukan Islam, penama biasanya menerima mengikut peratusan yang dinyatakan dalam borang penamaan.
Cara tuntut simpanan KWSP (EPF)?
Jika ada penama, penama boleh memohon Pengeluaran Kematian terus daripada KWSP tanpa perlu geran probet atau surat kuasa mentadbir. Bagi ahli Islam, penama menerima sebagai wasi dan wajib mengagihkan ikut faraid. Jika tiada penama, waris terdekat perlu memohon, dan KWSP boleh membuat bayaran berdasarkan Geran Probet, Surat Kuasa Mentadbir, Perintah Pembahagian, atau Sijil Faraid. Berbeza dengan sesetengah produk seperti takaful dan ASB, simpanan KWSP tidak boleh dihibahkan kerana pemiliknya tidak mempunyai pemilikan sempurna ke atasnya semasa hidup; maka selepas kematian, ia kekal sebagai harta pusaka yang diagih mengikut faraid. Penamaan KWSP memudahkan tuntutan, tetapi tidak mengubah hak pemilikan sebenar mengikut faraid.
Cara tuntut Tabung Haji & ASB/ASNB?
Bagi Tabung Haji, penamaan memudahkan pengeluaran simpanan tanpa surat kuasa. Tabung Haji juga menawarkan Hibah Amanah, iaitu pemberian bersyarat di mana penerima boleh mengambil simpanan secara mutlak (dengan fi tertentu). Bagi ASB/ASNB, prinsipnya sama: bagi orang Islam, penama bertindak sebagai wasi dan wang diagih ikut faraid, kecuali jika menggunakan Amanah Hibah (hibah bersyarat) yang membolehkan penerima menuntut sebelum faraid. ASNB juga menyediakan instrumen seperti Pengisytiharan Amanah. Tanpa hibah, aset ini kekal sebahagian pusaka.
Bagaimana dengan akaun bank dan tunai?
Apabila seseorang meninggal, akaun banknya biasanya dibekukan. Untuk mengeluarkan wang, bank lazimnya memerlukan geran probet atau surat kuasa mentadbir. Dalam amalan, sesetengah bank atas budi bicara membenarkan pengeluaran jumlah kecil kepada waris terdekat, tetapi ini berbeza-beza mengikut polisi setiap bank dan bukan satu hak automatik. Wang tunai yang ada pula adalah sebahagian harta pusaka dan perlu diambil kira serta diagihkan melalui pentadbiran pusaka, bukan diambil sesuka hati oleh mana-mana waris.
Adakah faedah SOCSO/PERKESO termasuk pusaka?
Faedah SOCSO seperti Pencen Penakat (survivors' pension) dan bantuan pengebumian lazimnya dibayar terus kepada tanggungan yang layak (eligible dependants) di bawah Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969, mengikut takrifan tanggungan dalam akta itu. Oleh sebab ia bayaran berkanun kepada tanggungan, ia umumnya bukan sebahagian harta pusaka dan tidak diagihkan sebagai pusaka. Tanggungan perlu memohon terus kepada PERKESO dengan dokumen yang diperlukan.
Bila tetap perlu geran mahkamah atau perintah pusaka?
Geran probet, surat kuasa mentadbir, atau perintah pembahagian pusaka tetap diperlukan apabila aset tiada penamaan, melibatkan jumlah besar, atau melibatkan pindah milik tanah atau kenderaan. Ingat, waris tidak mempunyai hak ke atas harta pusaka sehingga pentadbiran selesai, dan sesiapa yang mencampuri harta pusaka tanpa kuasa boleh dipertanggungjawabkan secara peribadi. Maka, semak status setiap aset dan dapatkan nasihat sebelum membuat sebarang tuntutan.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman untuk kes tertentu. Syarat tuntutan dan agihan bergantung kepada agama si mati, jenis aset, dan polisi institusi berkenaan.
