oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Hibah ialah salah satu instrumen perancangan harta Islam yang paling fleksibel. Berbeza dengan wasiat yang terhad kepada satu pertiga harta, hibah membolehkan seseorang memberi harta kepada orang tertentu semasa hidup, dan harta itu terkeluar daripada pusaka serta tidak tertakluk kepada faraid. Artikel ini menerangkan maksud, rukun, dan kegunaan hibah.
Apa itu hibah?
Hibah ialah pemberian pemilikan harta secara sukarela tanpa balasan daripada pemberi (wahib) kepada penerima (mawhub lahu) semasa hidup pemberi. Apabila hibah sempurna, pemilikan harta itu berpindah terus kepada penerima, jadi harta itu bukan lagi sebahagian pusaka si mati dan tidak dibahagikan mengikut faraid. Inilah sebabnya hibah digunakan untuk menyalurkan harta kepada waris tertentu (contohnya pasangan atau anak istimewa) atau kepada bukan waris.
Apa rukun hibah yang sah?
Hibah yang sah memerlukan tiga rukun utama: ijab (tawaran daripada pemberi), qabul (penerimaan oleh penerima), dan qabd (penerima mengambil milikan atau kawalan ke atas harta). Qabd ini penting, tanpa penyerahan milikan yang berkesan, hibah boleh dipertikaikan. Maka bagi harta seperti tanah atau wang, langkah memindahkan milikan atau kawalan secara nyata perlu disempurnakan supaya hibah benar-benar berkuat kuasa.
Apa beza hibah dengan faraid?
Faraid adalah pembahagian wajib dengan bahagian tetap yang berkuat kuasa selepas kematian, manakala hibah adalah pemberian sukarela dan fleksibel semasa hidup. Oleh sebab harta yang telah dihibahkan terkeluar daripada pusaka, ia membolehkan pemberi mengagihkan harta tertentu di luar formula faraid, contohnya memastikan seorang anak yang menjaga ibu bapa atau anak kurang upaya menerima bahagian yang mencukupi. Walau bagaimanapun, hibah mesti dibuat dengan ikhlas dan sempurna rukunnya, bukan sekadar helah untuk menafikan hak waris.
Apa itu hibah bersyarat (untuk takaful, ASB & Tabung Haji)?
Hibah bersyarat (conditional hibah) membolehkan pemberi terus menikmati harta semasa hidup, dengan pemilikan berpindah kepada penerima apabila pemberi meninggal dunia. Konsep ini digunakan dalam penamaan takaful (penerima mengambil manfaat sebagai pemilik, bukan sebagai pusaka yang difaraidkan), serta produk seperti ASB/ASNB (Amanah/Hibah) dan Tabung Haji (Hibah Amanah). Perlu diingat, tidak semua produk boleh dihibahkan, contohnya simpanan KWSP tidak boleh dihibahkan dan kekal tertakluk kepada faraid.
Apa kata fatwa tentang hibah bersyarat?
Walaupun mazhab Syafie pada asalnya berhati-hati terhadap hibah bersyarat, Majlis Penasihat Syariah Bank Negara Malaysia dan beberapa jawatankuasa fatwa negeri (contohnya fatwa Selangor berkaitan hibah) telah mengiktiraf kesahihannya atas dasar maslahah, tertakluk kepada ijab, qabul, dan qabd yang betul. Oleh sebab kedudukan boleh berbeza mengikut negeri, semak fatwa negeri anda dan dapatkan nasihat sebelum membuat hibah bersyarat untuk memastikan ia sah dan mencapai hasrat anda.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman atau nasihat syariah untuk kes tertentu. Kesahihan hibah bergantung kepada rukun, jenis harta, dan fatwa negeri.
