oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Apabila seseorang meninggal dunia tanpa wasiat (intestate), hartanya tidak diagih sesuka hati, ia mengikut formula undang-undang. Bagi orang bukan Islam, pembahagian mengikut Akta Pembahagian 1958 (Distribution Act 1958); bagi orang Islam, mengikut faraid. Artikel ini menerangkan siapa mewarisi dan berapa bahagian.
Bagaimana harta dibahagi bagi bukan Islam (Akta Pembahagian 1958)?
Selepas pindaan pada tahun 1997, Akta Pembahagian 1958 memberi bahagian kepada pasangan, anak (issue), dan ibu bapa mengikut kombinasi waris yang ada. Bahagian utama di bawah Seksyen 6 ialah:
• Pasangan sahaja (tiada anak, tiada ibu bapa): pasangan dapat keseluruhan.
• Anak sahaja (tiada pasangan): anak-anak dapat keseluruhan.
• Ibu bapa sahaja (tiada pasangan, tiada anak): ibu bapa dapat keseluruhan.
• Pasangan + anak (tiada ibu bapa): pasangan 1/3, anak 2/3.
• Pasangan + ibu bapa (tiada anak): pasangan 1/2, ibu bapa 1/2.
• Pasangan + anak + ibu bapa: pasangan 1/4, anak 1/2, ibu bapa 1/4.
Anak-anak berkongsi bahagian mereka sama rata, dan cucu boleh mewarisi menggantikan ibu/bapa mereka yang telah meninggal (per stirpes). Kombinasi lain dan kedudukan waris yang lebih jauh sebaiknya disahkan mengikut fakta sebenar pusaka.
Bagaimana pula pembahagian bagi orang Islam (faraid)?
Bagi orang Islam, harta diagih mengikut faraid, iaitu bahagian tetap yang ditentukan oleh Hukum Syarak. Sebagai contoh umum, seorang suami mendapat 1/4 jika ada anak atau 1/2 jika tiada anak; seorang isteri mendapat 1/8 jika ada anak atau 1/4 jika tiada anak; dan baki diagih kepada waris lain (termasuk anak dan ibu bapa) mengikut kedudukan masing-masing. Yang penting difahami: pada peringkat pengagihan (distribution), Mahkamah Tinggi (atau Pegawai Pembahagian Pusaka bagi pusaka kecil) yang membuat pembahagian, melalui forum yang sama seperti bukan Islam, bukan melalui Mahkamah Syariah. Bezanya, bagi orang Islam pembahagian itu mengikut faraid, dan bukan mengikut Akta Pembahagian 1958 yang terpakai kepada bukan Islam.
Adakah Sijil Faraid wajib diperoleh dahulu?
Tidak semestinya. Satu salah faham biasa ialah menyangka waris Islam mesti mendapatkan Sijil Faraid daripada Mahkamah Syariah dahulu sebelum apa-apa boleh dibuat. Sebenarnya, forum yang mentadbir pusaka boleh mengeluarkan perintah pembahagian mengikut faraid secara terus: jika waris memohon Surat Kuasa Mentadbir di Mahkamah Tinggi, mahkamah boleh memberi perintah pembahagian mengikut faraid untuk orang Islam; dan jika melalui Pembahagian Pusaka Kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka juga mengeluarkan Perintah Pembahagian mengikut faraid bagi si mati yang beragama Islam. Sijil Faraid berguna sebagai bukti waris dan bahagian, dan kadangkala diminta oleh forum atau institusi tertentu, tetapi ia bukan satu langkah wajib yang berasingan dalam semua keadaan.
Apa langkah seterusnya selepas tahu siapa waris?
Mengetahui bahagian waris hanyalah separuh cerita, waris masih perlu mendapatkan kuasa rasmi untuk mentadbir dan memindah milik harta. Bergantung kepada nilai dan jenis aset, ini melibatkan permohonan Surat Kuasa Mentadbir di Mahkamah Tinggi, Pembahagian Pusaka Kecil, atau Amanah Raya. Ingat, waris tiada hak ke atas aset tertentu sehingga pentadbiran selesai. Dapatkan nasihat untuk memilih saluran yang betul.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman untuk kes tertentu. Pembahagian sebenar bergantung kepada agama si mati, waris yang ada, dan fakta pusaka.
