oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Apabila seseorang ahli keluarga meninggal dunia, waris sering keliru apa yang perlu diuruskan dahulu dalam keadaan berduka. Sebenarnya ada beberapa langkah asas yang perlu diikut mengikut urutan, daripada mengesahkan dan melaporkan kematian, mendapatkan Sijil Kematian, sehinggalah memulakan pengurusan harta pusaka. Artikel ini menerangkan langkah pertama yang perlu anda buat.
Apa langkah pertama sebaik berlaku kematian?
Langkah pertama ialah memastikan kematian didaftarkan. Mengikut Jabatan Pendaftaran Negara (JPN), pendaftaran kematian boleh berlaku melalui dua cara: pertama, apabila agensi pengesah mengesahkan kematian itu sendiri (contohnya kematian yang berlaku di hospital, di mana hospital yang mengesahkannya); dan kedua, apabila waris membuat laporan kematian kepada agensi pengesah, iaitu balai polis, hospital, atau dewan bandaraya (seperti DBKL). Daripada agensi pengesah, anda akan diberi Borang JPN.LM02 (Daftar Kematian / Permit Mengubur). Borang ini berfungsi sebagai permit pengebumian, dan penerimaannya bermakna kematian itu telah didaftarkan dengan JPN.
Bagaimana menguruskan pengebumian?
Untuk tujuan pengebumian, satu salinan Borang JPN.LM02 diserahkan kepada penjaga tanah perkuburan. Bagi orang Islam, pengebumian lazimnya disegerakan mengikut tuntutan agama, jadi proses pelaporan dan permit ini perlu diuruskan dengan pantas. Pastikan anda menyimpan salinan borang tersebut untuk rujukan dan langkah seterusnya.
Bagaimana mendapat Sijil Kematian?
Penerimaan Borang JPN.LM02 sudah bermakna kematian itu didaftarkan. Untuk mendapatkan Sijil Kematian rasmi (Borang JPN.LM03), waris menyerahkan salinan Borang JPN.LM02 di pejabat Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) yang berdekatan. Pengeluaran Sijil Kematian tidak dikenakan sebarang bayaran. Antara mereka yang layak mengambil Sijil Kematian ialah ibu bapa, pasangan, anak, atau adik-beradik kandung si mati, serta orang yang melaporkan kematian. Uruskan dengan segera kerana Sijil Kematian diperlukan untuk hampir semua urusan harta dan tuntutan selepas itu.
Bagaimana jika kematian berlaku di rumah atau secara tidak dijangka?
Jika kematian berlaku di rumah, secara mengejut, atau dalam keadaan yang tidak dijangka, ia hendaklah dilaporkan kepada polis terlebih dahulu. Dalam keadaan tertentu, polis mungkin memerlukan bedah siasat (post-mortem) untuk menentukan punca kematian sebelum permit pengebumian dikeluarkan. Maka jangan teruskan pengebumian sebelum pengesahan dan permit yang sah diperoleh.
Bolehkah keluarkan duit untuk pengebumian dan kecemasan?
Dalam amalan, bagi memudahkan urusan segera, keluarga sering mengeluarkan wang yang ada akses kepadanya (contohnya melalui kad ATM dan kata laluan yang diketahui) untuk menampung kos pengebumian dan keperluan kecemasan waris terdekat. Walaupun ini lazim dilakukan, perlu diingat bahawa apabila bank dimaklumkan tentang kematian, akaun akan dibekukan, dan baki harta tetap perlu diuruskan melalui pentadbiran pusaka yang betul. Maka hadkan pengeluaran kepada keperluan segera sahaja dan simpan rekod setiap perbelanjaan. Selain itu, jika si mati seorang pekerja yang mencarum, isteri atau tanggungan boleh menuntut Pencen Penakat PERKESO (SOCSO) jika layak, yang dibayar terus kepada tanggungan dan bukan sebahagian pusaka.
Bagaimana waris memilih pentadbir dan saluran pusaka?
Selepas menyenaraikan semua aset dan hutang si mati, waris dinasihatkan mengadakan mesyuarat waris untuk bersetuju melantik seorang pentadbir yang akan menguruskan pusaka bagi pihak semua waris. Saluran yang dipilih bergantung kepada nilai pusaka: jika jumlahnya kurang daripada RM5 juta, ia boleh dibawa ke Pembahagian Pusaka Kecil di Pejabat Pembahagian Pusaka; jika melebihi RM5 juta, ia perlu ke Mahkamah Tinggi untuk Surat Kuasa Mentadbir. Saluran Pusaka Kecil kosnya berpatutan, tetapi jika anda mahukan urusan yang lebih cepat (walaupun lebih mahal), anda boleh melantik peguam untuk mengendalikan permohonan di Mahkamah Tinggi. Dapatkan nasihat peguam untuk memilih saluran yang sesuai, dan jika waris tidak lapang untuk menguruskannya sendiri, lantik peguam untuk menguruskan bagi pihak anda.
Bagaimana mengesan aset si mati?
Langkah pertama ialah mencari wasiat atau hibah (jika ada) dan menyemak fail dan dokumen si mati untuk mengenal pasti aset. Jika dokumen tidak lengkap (contohnya tiada buku bank atau geran), aset boleh dikesan mengikut kategori berikut:
• Akaun Bank & ASB: Agak bank yang mungkin digunakan si mati (berdasarkan Kad ATM atau penyata lama), kemudian bawa Sijil Kematian dan bukti pertalian (Sijil Lahir atau Sijil Nikah) ke cawangan bank berkenaan untuk membuat semakan.
• Wang Tak Dituntut (WTD): Guna nombor Kad Pengenalan si mati untuk menyemak wang atau akaun tidak aktif melalui portal rasmi Sistem eGUMIS, Jabatan Akauntan Negara Malaysia.
• Hartanah (Tanah atau Rumah): Anda tidak boleh mencari semua hartanah di Malaysia sekali gus menggunakan Kad Pengenalan; anda perlu tahu sekurang-kurangnya negeri atau daerah lokasi hartanah. Kemudian lakukan Carian Hakmilik (Carian Rasmi atau Carian Persendirian) di Pejabat Tanah dan Galian negeri atau daerah berkenaan untuk mendapatkan butiran geran.
• KWSP: Waris boleh hadir ke kaunter Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP) membawa Sijil Kematian dan Kad Pengenalan untuk menyemak baki simpanan serta status penamaan.
• Saham Bursa Malaysia: Hubungi broker saham si mati, atau semak Akaun CDS melalui Bursa Malaysia Depository.
• Kenderaan: Bawa Sijil Kematian dan pengenalan diri waris ke kaunter Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ) untuk menyemak kenderaan yang didaftarkan atas nama si mati bagi urusan tukar hak milik.
Bagi akaun bank dan institusi kewangan, selain semakan awal, anda lazimnya perlu mengemukakan sijil pelantikan pentadbir (Surat Kuasa Mentadbir atau Perintah) bersama dokumen membuktikan hubungan waris seperti Surat Beranak dan Kad Nikah sebelum bank membenarkan pengeluaran atau tuntutan.
Ada had masa untuk uruskan pusaka?
Tiada had masa berkanun yang ketat untuk memulakan pentadbiran pusaka, tetapi jangan bertangguh. Di bawah Akta Wang Tak Dituntut 1965, wang dalam akaun yang tidak diuruskan selama tujuh tahun akan diklasifikasikan sebagai Wang Tak Dituntut dan diserahkan oleh bank kepada Pendaftar Wang Tak Dituntut (Jabatan Akauntan Negara Malaysia). Wang itu tidak hilang dan masih boleh dituntut semula melalui sistem eGUMIS dengan membuktikan hak, tetapi ia menambah satu lagi lapisan proses. Maka lebih lama pusaka dibiarkan, lebih rumit dan lambat urusan kelak.
Apa yang TIDAK patut dibuat dahulu?
Jangan mengagih atau mengambil harta pusaka secara sendiri sebelum mendapat kuasa rasmi. Apabila seseorang meninggal, akaun banknya lazimnya dibekukan, dan waris tidak mempunyai hak ke atas aset tertentu sehingga pentadbiran pusaka selesai. Sesiapa yang mencampuri harta pusaka tanpa kuasa boleh dipertanggungjawabkan secara peribadi. Maka uruskan langkah pendaftaran dahulu, kemudian dapatkan nasihat untuk memilih saluran pentadbiran pusaka yang betul.
Nota: Maklumat ini bersifat pendidikan dan umum sahaja, bukan nasihat guaman untuk kes tertentu. Prosedur dan dokumen bergantung kepada tempat dan keadaan kematian serta jenis aset si mati.
