oleh Muhammad Faiz bin Hasan
Buli siber (cyberbullying) bukan lagi perkara remeh yang boleh dibiarkan berlalu begitu sahaja. Sejak Akta Keselamatan Dalam Talian 2025 (Akta 866) berkuat kuasa pada 1 Januari 2026, dan selepas Mahkamah Persekutuan memutuskan kedudukan seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 pada 6 Februari 2026, ramai mangsa mula bertanya: apa sebenarnya hak saya, dan apa tindakan undang-undang yang boleh saya ambil? Artikel ini menerangkan kedudukan undang-undang terkini di Malaysia dengan bahasa yang mudah difahami.
Apa maksud buli siber dari segi undang-undang?
Di Malaysia tiada satu akta tunggal yang dinamakan khusus sebagai "akta buli siber". Sebaliknya, perbuatan buli siber boleh termasuk dalam beberapa undang-undang berasingan, bergantung kepada bentuk perbuatan itu, sama ada hantaran menghina, ugutan, kandungan lucah, fitnah (defamation), atau perbuatan mengekori dan mengganggu secara berulang (stalking). Seseorang mangsa boleh mempunyai lebih daripada satu jalan tindakan pada masa yang sama, iaitu tindakan jenayah (aduan kepada pihak berkuasa) dan tindakan sivil (saman untuk ganti rugi).
Adakah buli siber satu jenayah di Malaysia?
Ya, dalam banyak keadaan ia boleh menjadi kesalahan jenayah. Peruntukan utama ialah seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 (Akta 588). Seksyen ini menjadikan satu kesalahan untuk menggunakan kemudahan rangkaian bagi membuat atau menghantar apa-apa komunikasi yang lucah, sumbang, palsu, mengancam, atau amat menyinggung (grossly offensive) dengan niat untuk mengganggu, menyalahgunakan, mengancam atau mengganggu mana-mana orang.
Melalui Akta Komunikasi dan Multimedia (Pindaan) 2025 yang berkuat kuasa pada 11 Februari 2025, perkataan "menyinggung" (offensive) telah diganti dengan "amat menyinggung" (grossly offensive), dan hukuman dinaikkan. Selepas pindaan ini, seseorang yang disabitkan di bawah seksyen 233 boleh dikenakan denda sehingga RM500,000 atau penjara sehingga 2 tahun atau kedua-duanya, serta denda harian sehingga RM5,000 bagi kesalahan yang berterusan selepas sabitan. Hukuman lebih berat diperuntukkan apabila mangsa ialah kanak-kanak di bawah umur 18 tahun, iaitu penjara sehingga 5 tahun.
Apa kesan keputusan Mahkamah Persekutuan dalam kes Heidy Quah?
Dalam kes Kerajaan Malaysia lwn Heidy Quah Gaik Li, Mahkamah Rayuan pada 19 Ogos 2025 pernah memutuskan bahawa perkataan "menyinggung" dan "mengganggu" dalam seksyen 233(1)(a) bercanggah dengan Perkara 8 dan Perkara 10 Perlembagaan Persekutuan. Namun pada 6 Februari 2026, Mahkamah Persekutuan (Rayuan Sivil No. 08(f)-35-02/2024(W)) mengakas sebahagian keputusan itu dan memutuskan bahawa peruntukan tersebut adalah sah di sisi Perlembagaan.
Walaupun begitu, Mahkamah Persekutuan menegaskan bahawa seksyen 233 mesti ditafsirkan secara terhad (read down), iaitu pendakwaan hanya wajar apabila wujud niat nyata untuk mengganggu atau niat untuk menyebabkan kemudaratan, bukan sekadar kerana sesuatu hantaran itu menyinggung perasaan seseorang. Mahkamah juga mengesahkan bahawa pertuduhan terhadap Heidy Quah sendiri adalah tidak wajar. Maksudnya, seksyen 233 kekal sebagai alat untuk membela mangsa buli siber yang sebenar, tetapi ia tidak sepatutnya digunakan untuk membungkam kritikan atau pandangan yang sah.
Bagaimana jika pembuli mengekori dan mengganggu saya secara berulang?
Sejak 31 Mei 2023, Malaysia mempunyai kesalahan khusus bagi perbuatan mengekori (stalking) menerusi seksyen 507A Kanun Keseksaan (Akta 574), yang dimasukkan melalui Akta Kanun Keseksaan (Pindaan) 2023. Mengekori ditakrifkan sebagai perbuatan gangguan yang berulang yang berniat atau berkemungkinan menyebabkan tekanan, ketakutan atau kebimbangan kepada keselamatan seseorang. Ini termasuk gangguan secara dalam talian, contohnya menghantar mesej berulang kali, memantau pergerakan mangsa, atau berhubung tanpa henti walaupun sudah disekat.
Seseorang yang disabitkan boleh dikenakan penjara sehingga 3 tahun atau denda atau kedua-duanya. Selain hukuman jenayah, mangsa juga boleh memohon perintah perlindungan daripada mahkamah untuk menghalang pembuli daripada terus mengganggu, satu langkah yang sangat berguna ketika kes masih dalam siasatan.
Apa peranan platform media sosial di bawah Akta Keselamatan Dalam Talian 2025?
Akta Keselamatan Dalam Talian 2025 (Akta 866) mula berkuat kuasa pada 1 Januari 2026 dan meletakkan tanggungjawab undang-undang ke atas penyedia perkhidmatan aplikasi dan platform media sosial untuk melindungi pengguna daripada kandungan berbahaya. Antara kewajipan platform ialah menyediakan saluran aduan, alat keselamatan dalam talian, serta langkah khusus untuk melindungi kanak-kanak, termasuk tetapan privasi yang lebih ketat dan menyekat interaksi berisiko tinggi antara orang dewasa dengan kanak-kanak. Penguatkuasaan dijalankan oleh Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM/MCMC).
Bagi mangsa, ini bermakna anda mempunyai hak untuk melaporkan kandungan buli kepada platform dan menuntut tindakan diambil. Sekiranya platform gagal mematuhi kewajipannya, ia boleh berhadapan dengan tindakan penguatkuasaan oleh SKMM.
Bolehkah saya menyaman pembuli untuk ganti rugi?
Boleh. Selain laluan jenayah, mangsa boleh memfailkan tindakan sivil. Jika hantaran buli mengandungi kenyataan palsu yang menjejaskan nama baik anda, anda boleh menyaman untuk fitnah (defamation) di bawah Akta Fitnah 1957 (Akta 286) dan prinsip undang-undang tort. Melalui tindakan sivil, mangsa boleh menuntut ganti rugi dan memohon injunksi untuk mengarahkan kandungan itu dibuang serta menghalang penyiaran semula. Laluan sivil ini berasingan daripada pendakwaan jenayah, dan kedua-duanya boleh diteruskan secara serentak.
Apa langkah praktikal jika saya menjadi mangsa buli siber?
Pertama, simpan bukti dengan mengambil tangkapan skrin (screenshot) lengkap dengan tarikh, masa, pautan, dan nama profil pembuli sebelum kandungan itu dipadam. Kedua, laporkan kandungan kepada platform berkenaan. Ketiga, buat aduan kepada SKMM atau laporan polis, terutamanya jika terdapat ugutan keselamatan atau mangsa ialah kanak-kanak. Keempat, dapatkan nasihat guaman awal supaya bukti disusun dengan betul dan jalan tindakan yang paling sesuai, sama ada jenayah, sivil, atau kedua-duanya, dapat dinilai mengikut fakta kes anda.
Setiap kes adalah berbeza dan kedudukan undang-undang dalam bidang ini berkembang pesat. Artikel ini bertujuan memberi maklumat umum dan bukan nasihat guaman untuk kes tertentu.
Menjadi mangsa buli siber atau fitnah dalam talian?
Langkah pertama anda, dapatkan rujukan awal secara percuma.
Hubungi FAAIZ Law